Kultura

16 Maj - Dive taro romano uštipa

So ulo an o 16 Maj 1944 berš? An o konc logoro Aušvic II - Birkenau, o kotor anavkerdo sar "Zigouner lager".
Nesave Roma so sine ande an o Aušvic taro nacistoa nasine kerdi lenge tortursa numa sine thanjarde an o Zigeuner Lager . Odova sine hemimo logoro kote sine čhave, džuvlja thaj murša savo re phanle an o jekh than.

O romane phanle keren sine buti sar robia opservirime taro SS trupe thaj upral lende sine kerde medicinakere eksperimentoa . O D-r Josef Mengele taro SS trupe sadistikane thaj psihopatsko pendžardo sar " Angeli meribaske" lel sine Romen majbut čhaven thaj kerel sine majperverzno eksperimentoa.

Ki rakj maškar 2 thaj 3 avgusto javinakere saatencar ko 1944 berš sae phanlen taro kampo sine mudarde an o gasno komore. Sebepi akaja pendžardi historia oficialno si notirime kaj o 2 Avgusto si Dive e Romane Holokausteske.

O Nacistoa ko jekh odova mangle te phanen logoro thaj te mudaren sa e Romen ko gasno komore but angleder ko 16 maj 1944 berš. Ko odova periodi odothe sine 6000 Roma.

An o 15 maj 1944 berš nesave informac ie ale dži ko Roma kaj o nacistoa planirinen te mudaren olen odova dive. Javvinate an o 16 maj o Roma logorašia na iklile an o gejniba thaj na šunen sine e SS stražaren.

O Roma phanle pe andre an o olengere barake . Khuvgje an o šupe lele sa o kopaščia, tovera, thaj aver sastrnale bukja lele o račke em kergje peske sar šastra te braninen pe.

O čhave khedingja bare bara. Kana o stražaria khuvgje olende andre te legaren e Romen an o gasno komore ola uštile te maren pe sa dži ko meriba. ;aren pe sine savore em čhave em murša em džuvlja.

O Aušvic nikanan angleder na sine le asavki situacia . Sine mudarde em taro duj riga.
O SS nacistoa sine an o šoko soske saste na resle te peraven akava uštipa. Daravibaja kaj šaj te oven panda but aver lengere askeria mudarde, a ko jekh te keren te ovel uštipa em an o aver logoria trujal akava ola irangje pe an i piri baza.

Odova dive an o gasno komore sine mudarde avera džene a na Roma.
O nacistia mukhle e phanle Romen te oven bokhale thaj na den len sine hajbaske.

An o 23 maj 1944 berš o nacistia dislociringje 1.500 Romen an o Aušvic I a apalo odova buteder sine legarde an o konc logoro Buhenvald.

An o 25 maj 1944 berš 82 murša sine transportirime an o konc logori Flosenburg thaj 144 terne romane džuvlja dine bičahvde an o konc logoro Ravensburg.

Pohrai taro 3000 Roma konc logorašia ačhile an o Aušvic kote majbut olendar sine čhave.

An o 2 avgusti 1944 berš o nacistia kergje i likvidacia an o gasno komore ko Sektor V trujal so odoja da rat sine uštipen. Baro respekti akale romane heroenge!

 

Historia e špansko Romenge thaj Gitanos an i Špania

I historia e špansko Romenge si hari majbut komplicirime taro okola normalno sar so gindine kravansko nacia so mangel devlenge - so dikhen len sine sar bit kotor tari moderno špansko kultura.

Kana resle o Roma an i Špnaija?
Ko vakti kana but romane familie dromaren sine em phiren sine sakote ola pohari resle thaj an i Špania. Sar saokola aver anglutne dromarutne thaj karavan grupe kotor olendar resle prekal o Pirinei a aver prekal o Mediterani.

Majpurano pendžardo dokumento an i konekcia e Romencar an i Europa datirinel taro 12 januari 1425 berš. O Alfonso V taro Aragon so editiringja adaptaciakoro thaj arakhibaskoro dekreto - dokumento sar trubul te kerel manuš an o oleskoro thagaripa, so si saste taro Pirinejsko jekvaš džaziri an o dakšimalo tari Valensia , astaribaja thaj o utarpurabali Špania.

O arakhibaskoro legaripa so sine dendo taro "Ser John taro Tikno Egipet", numa na havel pe kaj saste na sine ola an o Egipet. O nakhiba nakhavgje konektiringja pe thaj oleskiri grupa. Numa ola na sine agorutni grupa so trubul sine te ovel udžardo an i Špania.

Ko avutne aver nekobor decenie i evidencia sikavela kote aver diferentnop grupe taro Hitanosia avile thaj lačhe sine udžarde an i Špania thaj sine len lačhe statuso. Dži ko 1470 berša alen but aver neve grupe prekal o Mediterano. Akalen grupen anavkeren len sine sar Grkoa thaj vakeren sine kaj našena sine taro Muslimansko Turklie, rodibaja siguriteto thaj garavipa an i hristiansko Špania.

Link: https://www.thegreatcoursesdaily.com/history-of-spanish-gypsies-romani-gitanos

 

Herdelezi

"Herdelezi"  si popularno tradicionalno folk gili e Romenge taro Balkani.

I gili reslja o anav prekal o anglonilaeskoro festivalo so utsavalkerel pe o iraniba e anglonilaeske , a majbut kerena le o Roma taro Balkani , ki Turkia thaj aver thana an i lumia.

O Herdelezi si romano anav bašo bugarsko, makedonikano thaj srpsko barodive. Kerel pe taro 6 maj prekal o purano stili jali 23 aprilo prekal nevo formati jali paše 40 divesa palo anglonilaeskoro jekvaš o majbaro dive.

O diferentno vokabulari e anaveske Herdeljez, Erdelezi si variante taro khorano anav Hıdırellez,baro dive so notirinel o starto taro anglonilaj.

I pendžarutni versia e giljake sine thaj light motivo a kultno filmeske "Dom za Vešanje" taro Emir Kusturica kote so giljavelala i Vaska Jankovska.

I gili arakhel pe thaj an o albumi "Čiribiribela" e grupake Bjelo Dugme anavkerdi sar Đurđevdan . O Goran Bregovič o teksti hramosargja le an i srpsko hrvtasko čhib.


O teksti ki romani čhib si:

Sa me amala oro khelena
Oro khelena, dive kerena
Sa o Roma daje
Sa o Roma babo babo
Sa o Roma o daje
Sa o Roma babo babo
Ederlezi, Ederlezi
Sa o Roma daje
Sa o Roma babo, e bakren chinen
A me, chorro, dural beshava
Romano dive, amaro dive
Amaro dive, Ederlezi
E devado babo, amenge bakro
Sa o Roma babo, e bakren chinen
Sa o Roma babo babo
Sa o Roma o daje
Sa o Roma babo babo
Ederlezi, Ederlezi
Sa o Roma daje

Link: https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%95%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%B8

Čače li o Čarli Čaplin sine Rom?

O nevo džanlipa taro hramosarde lila bašo Čarli čaplin sugeririnena kaj ov sine biame an i romani familia an i Paščimalo Midlends.

An o bombastikane faktia thaj dokumentoa so si arakhle an o oleskoro kher si but moldime numa o love thaj somnakaj so pašljon an i Švajcaria thaj si garavde sar majšukar garavin. Ola ko blindirime thaj šifririme arhive but lačheste si phanle akava fakti tari persona soo sine impozantno liko an o XX veko.

Šaj ka pučen pe so trubul te džanen majbut bašo Čarls Spenser Čaplin. Biame an o London 1889 berš pharo thaj čorolo čhavoripa thaj but fizičko butikeriba dži ko liko personifikacia an i filemskiri; prekal našutno ko liko taro J Edgar Huver; presidenteskoro genie Kid thaj e somnakaeskeiri mania em o Baro diktatoro.

Oleskiri signatura karakteri , Tikni trampa, na sine odokhar zorale akceptirime an i golbalno gind kote komentirinena sine em sikljovena le sine oleskere feketia sar epidemiologia . An o 1915 berš o "Čaplinitis" sine identifikujmo sar "globalno dukh".
An o 12 novembro 1916 berš prekal bizarno rpomocia tari masovno historia kergja perfektno 800 ko jekh momenti dikhibataro Čaplin an i sasti Amerika.

Link: https://www.theguardian.com/film/2011/feb/17/charlie-chaplin-gypsy-heritage

FaLang translation system by Faboba

Mangava te vakerav

Momentalno Online

       Isi 138 misafirija so dikhena o ROMATIMES.NEWS

o Vakti

 booked.net

Majpopularno

Flag Counter

Amaro brojači genjela taro 13.01.2019
Gejnela isto manuša tari koja phuv drabarena amaro portali
Majtele isi sa-ko-sa kozom dikhle o portali