Kultura

Historia e špansko Romenge thaj Gitanos an i Špania

I historia e špansko Romenge si hari majbut komplicirime taro okola normalno sar so gindine kravansko nacia so mangel devlenge - so dikhen len sine sar bit kotor tari moderno špansko kultura.

Kana resle o Roma an i Špnaija?
Ko vakti kana but romane familie dromaren sine em phiren sine sakote ola pohari resle thaj an i Špania. Sar saokola aver anglutne dromarutne thaj karavan grupe kotor olendar resle prekal o Pirinei a aver prekal o Mediterani.

Majpurano pendžardo dokumento an i konekcia e Romencar an i Europa datirinel taro 12 januari 1425 berš. O Alfonso V taro Aragon so editiringja adaptaciakoro thaj arakhibaskoro dekreto - dokumento sar trubul te kerel manuš an o oleskoro thagaripa, so si saste taro Pirinejsko jekvaš džaziri an o dakšimalo tari Valensia , astaribaja thaj o utarpurabali Špania.

O arakhibaskoro legaripa so sine dendo taro "Ser John taro Tikno Egipet", numa na havel pe kaj saste na sine ola an o Egipet. O nakhiba nakhavgje konektiringja pe thaj oleskiri grupa. Numa ola na sine agorutni grupa so trubul sine te ovel udžardo an i Špania.

Ko avutne aver nekobor decenie i evidencia sikavela kote aver diferentnop grupe taro Hitanosia avile thaj lačhe sine udžarde an i Špania thaj sine len lačhe statuso. Dži ko 1470 berša alen but aver neve grupe prekal o Mediterano. Akalen grupen anavkeren len sine sar Grkoa thaj vakeren sine kaj našena sine taro Muslimansko Turklie, rodibaja siguriteto thaj garavipa an i hristiansko Špania.

Link: https://www.thegreatcoursesdaily.com/history-of-spanish-gypsies-romani-gitanos

 

Herdelezi

"Herdelezi"  si popularno tradicionalno folk gili e Romenge taro Balkani.

I gili reslja o anav prekal o anglonilaeskoro festivalo so utsavalkerel pe o iraniba e anglonilaeske , a majbut kerena le o Roma taro Balkani , ki Turkia thaj aver thana an i lumia.

O Herdelezi si romano anav bašo bugarsko, makedonikano thaj srpsko barodive. Kerel pe taro 6 maj prekal o purano stili jali 23 aprilo prekal nevo formati jali paše 40 divesa palo anglonilaeskoro jekvaš o majbaro dive.

O diferentno vokabulari e anaveske Herdeljez, Erdelezi si variante taro khorano anav Hıdırellez,baro dive so notirinel o starto taro anglonilaj.

I pendžarutni versia e giljake sine thaj light motivo a kultno filmeske "Dom za Vešanje" taro Emir Kusturica kote so giljavelala i Vaska Jankovska.

I gili arakhel pe thaj an o albumi "Čiribiribela" e grupake Bjelo Dugme anavkerdi sar Đurđevdan . O Goran Bregovič o teksti hramosargja le an i srpsko hrvtasko čhib.


O teksti ki romani čhib si:

Sa me amala oro khelena
Oro khelena, dive kerena
Sa o Roma daje
Sa o Roma babo babo
Sa o Roma o daje
Sa o Roma babo babo
Ederlezi, Ederlezi
Sa o Roma daje
Sa o Roma babo, e bakren chinen
A me, chorro, dural beshava
Romano dive, amaro dive
Amaro dive, Ederlezi
E devado babo, amenge bakro
Sa o Roma babo, e bakren chinen
Sa o Roma babo babo
Sa o Roma o daje
Sa o Roma babo babo
Ederlezi, Ederlezi
Sa o Roma daje

Link: https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%95%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%B8

Čače li o Čarli Čaplin sine Rom?

O nevo džanlipa taro hramosarde lila bašo Čarli čaplin sugeririnena kaj ov sine biame an i romani familia an i Paščimalo Midlends.

An o bombastikane faktia thaj dokumentoa so si arakhle an o oleskoro kher si but moldime numa o love thaj somnakaj so pašljon an i Švajcaria thaj si garavde sar majšukar garavin. Ola ko blindirime thaj šifririme arhive but lačheste si phanle akava fakti tari persona soo sine impozantno liko an o XX veko.

Šaj ka pučen pe so trubul te džanen majbut bašo Čarls Spenser Čaplin. Biame an o London 1889 berš pharo thaj čorolo čhavoripa thaj but fizičko butikeriba dži ko liko personifikacia an i filemskiri; prekal našutno ko liko taro J Edgar Huver; presidenteskoro genie Kid thaj e somnakaeskeiri mania em o Baro diktatoro.

Oleskiri signatura karakteri , Tikni trampa, na sine odokhar zorale akceptirime an i golbalno gind kote komentirinena sine em sikljovena le sine oleskere feketia sar epidemiologia . An o 1915 berš o "Čaplinitis" sine identifikujmo sar "globalno dukh".
An o 12 novembro 1916 berš prekal bizarno rpomocia tari masovno historia kergja perfektno 800 ko jekh momenti dikhibataro Čaplin an i sasti Amerika.

Link: https://www.theguardian.com/film/2011/feb/17/charlie-chaplin-gypsy-heritage

Sukcesialo agor taro 13-to Festivali Toleranciake

Proekciaja taro filmi "Kosli" an i slovensko -hrvatsko -srpsko koprodukcia sine phanel o 13-to Festivali Toleranciake . I publika saste seljaminkergja e šerutne akterja i Judita Franković Brdar thaj o aver kotor e filmsko ekipake si sine prezentirimi an i proekcia.

Akava phursarkerdo filmi siklavel o problemi taro "kosle" an o 90-to berša kana sine lendar lendo o niami taro themutnipa soske nane len naslovensko identiteto. I šerutni akterka an o filmi si džuvli so kerel maripa pire niamenge thaj averiditirime anava an o akaleberšeskoro programi lipardo an o respekto taro diferencie , jekhutnipa thaj čačipa.

Ko vakti taro eftadivesengoro filmeskoro programi sine proekcie taro 78 dokumentarno thaj čhavorikane filmia so na sine len šajdipa te oven disktiribuirime an o hrvatsko bioskopia. Sa sine odova legardo trujal diskusie thaj komentaria an i Tolerance Talk kote kergja pe diskusia aso sasoitne teme , a i sama sine irami aso duj performansoa an o thana ko Zagreb.

An o aver kotor e programake lačhe sine astarde e Edukaciakiri javin kote o sikle taro fundavno thaj maškarutne škole em okola so džana an i policiakiri akademia educirinen pe sine bašo Holokausto prekal i prezentacia tari adukacia e jekhe personake so ačhili dživdi taro vakti taro Holokasuto i Domani Hardi thajbašo polsko muzeo o Majdanek.

Link: https://festivaloftolerance.com/zagreb/uspjesno-zavrsen-13-festival-tolerancije-galerija/2511

 

FaLang translation system by Faboba

Mangava te vakerav

o Vakti

 booked.net

Majpopularno

Flag Counter

Amaro brojači genjela taro 13.01.2019
Gejnela isto manuša tari koja phuv drabarena amaro portali
Majtele isi sa-ko-sa kozom dikhle o portali