Сакам да речам

Колумна на Надир Реџепи: Добредојдовте во 2024 година

Жалам што морам повторно да потсетам на нашето колективно патување низ парадоксалниот свет на македонската демократија затоа што потресната реалност во нашата држава е сведок на постојан три-децениски пад на животниот стандард и немилосрдна експлоатација на граѓаните. Подгответе се, бидејќи вистината е тешко да се проголта.

Оваа година ја почнуваме со големи очекувања за исходот од следните парламентарни избори, од кои зависи дали новото мнозинство и власт ќе го сменат Уставот за да се започне со преговорите за членство со ЕУ. Нашето мало општество со недовршена демократија, на меѓународен план ја игра политиката на моќните западни партнери – дава силна поддршка на Украина и нејзината борба за суверенитет, додека манифестира перфектна тишина и неискажан став за конфликтот во Газа. Оваа година половина од светската популација ќе излезе на избори. Избори ќе има во САД, Русија, Индија, Турција, Мексико, Бразил, Евро-парламентарните избори во ЕУ и скоро целиот Балкан. Без разлика дали бројот на десно или лево-ориентирани влади ќе расте или не, економскиот и политички натпревар ќе биде оптоварен со темите на демографија, миграции, климатски промени, борба за природни ресурси, енергија и технологија.

За успешно справување со геополитичките процеси и предизвици, неминовно е да обезбедиме стабилност на домашен план. Дали нашето општество има капацитет да постави среднорочна визија за нашиот политички и економски развој, односно да искористи секоја следна прилика за исчекор од досегашното назадување? Демократската фасада на Македонија, украсувана над три децении, се повеќе се распаѓа и ја покажува суровата реалност: оптимизмот и виталноста на нејзините граѓани е исцрпена, оставајќи зад себе шуплив привид на напредок и просперитет. Додека соседните нации уживаат во економскиот и политички напредок, Македонија венее во бавниот танц на стагнација, заробена во систем кој се маскира во демократија.

Привиден напредок:

Во изминатите три децении, Македонија беше сведок на неверојатни десет влади и парламенти кои доаѓаат и си заминуваат, но сепак ветениот напредок останува неостварлив. Тоа е трагикомичен спектакл, каде што актерите се менуваат, но сценариото останува исто. И покрај безбројните политички транзиции, секоја власт ветуваше посветла иднина, а сепак бруто домашниот производ (БДП) на Македонија остана заплеткан во корените од 1988 година. Показателите за благосостојба даваат мрачна слика, бидејќи ситуацијата на просечниот Македонец ја отсликува онаа од пред три децении. Оваа инерција ги наоѓа своите корени во сложената мрежа на корупција, кратковидните економски политики и задушувачкиот недостаток на визија. Неисполнетите ветувања и уништените соништа стојат како остри сведоштва за театралноста на демократијата што се расплетува на националната сцена.

Заостанување зад соседите во регионот:

Додека Македонија е заглавена во временскиот вртлог меѓу минатото и сегашноста, соседните земји грабаат напред, оставајќи не во прашината на последното место. Економски, политички и во однос на демократските стандарди, Македонија заостанува. Тоа е горчливо апче за голтање, сведок на успешните приказни на оние околу вас додека се чувствувате заробени во циклус на стагнација. Додека Македонија назадува, нејзините соседи играат на поинаква мелодија. Грција се трансформира од економски должник во туристички рај. Србија, некогаш обележана со конфликти, привлекува странски инвестиции и негува растечки технолошки сектор. Бугарија ги надминува внатрешните поделби (со привремени влади) за да се појави како производствен и аутсорсинг центар. Борбата на Македонија, оставена во позадина, прикажува нација која тоне во жив песок додека нејзините соседи танцуваат на цврсто тло.

Егзодус на надежта:

Ова назадување наплаќа данок од македонските граѓани. Младите исполнети со потенцијал масовно бегаат. Корупцијата и популистичкото лидерство ги натера младите и средовечните граѓани да бараат позелени пасишта на друго место. Одливот на мозоци што ја погоди Македонија не е само губење на таленти, туку и губење надеж. Како најдоброто и најпаметното заминување, долгорочните перспективи на земјата изгледаат сè помрачни. Трагедија е да се види како потенцијалот на една нација се троши од оние на кои им е доверено да ја раководат. Дипломирани студенти разочарани од стисокот на корупцијата и популизмот не гледаат светла иднина во својата татковина. Последиците се страшни - одливот на мозоци и стареењето на населението дополнително ја отежнува способноста на Македонија да ги стигне своите попросперитетни соседи.

Мрачна состојба на работите:

Показателите за пропадната држава се блескаво евидентни во Македонија. Демографскиот пад, заедно со неспособноста на институциите ефективно да управуваат со културната различност и корупцијата, создаде токсичен коктел од системски неуспеси. Самите темели на државата се распаѓаат и доколку не се преземат драстични мерки, иднината изгледа мрачна. Состојбата на работите во Македонија е лоша – здравствениот систем стенка под политичките интриги и корумпираност, образованието гладува за финансиски средства додека произведува незнаење, а основната инфраструктура се распаѓа поради долгата општествена апатија. Долгорочната перспектива дава слика на економска стагнација и социјални немири. Ова е повеќе од неуспех на управувањето; тоа е предавство на демократските принципи, каде што ветувањата за подобар живот, потрагата по среќа и посветла иднина лежат заборавени како конфети на никогаш незапочната парада.

Демографска ерозија и институционална неефикасност:

Сепак, трагедијата се протега надвор од економските борби. Културната различност на Македонија, некогаш извор на гордост, сега станува бојно поле за политичка манипулација. Институциите се борат со комплексноста на идентитетот, додека корупцијата фрла долга сенка врз јавниот живот. Основите на праведно и правично општество еродираат, оставајќи зад себе крпеница од разочарување и недоверба. Граѓанинот не им верува на институциите иако тие по правило се независни и непристрасни. Институциите ни се пристрасни, корумпирани и неефикасни поради поединци кои ја злоупотребуваат позицијата за свои интереси. Нема судови ниту механизми за поединечно казнување или прочистување на системот на институциите затоа што крлежот е насекаде вкоренет и меѓусебно си дава поддршка.  

Споредување на економските и политичките траектории: Македонија на Балканот

Економската стагнација и политичкото мочуриште на Македонија мора да има споредба со соседите за да сознаеме и признаеме дека никаде не води ваквиот однос и култура на водење на државата. Еве една мала анализа која ја компарира Македонија со Албанија, Косово, Бугарија, Србија, Црна Гора и Босна и Херцеговина:

Економски пејзаж:

Раст на БДП: растот на Македонија бледне во споредба со соседите, останувајќи под нивото од пред 1990 година. Албанија и Косово покажуваат повисок раст, додека Црна Гора и Бугарија може да се пофалат со значително повисок БДП по глава на жител. Србија и Босна и Херцеговина покажуваат мешани перформанси.

Индексот на човечки развој на Македонија е понизок, и заостанува заедно со Албанија и Косово. Србија и Бугарија поминуваат подобро, додека Црна Гора води во регионот. Босна и Херцеговина заостанува зад Македонија.

Невработеност: Македонија се соочува со висока невработеност, слична на Албанија и Косово. Србија и Бугарија поминуваат подобро, а Црна Гора покажува најниска невработеност. Стапката на Босна и Херцеговина се усогласува со онаа на Македонија.

Корупција: Македонија е постојано ниско рангирана според индексите на транспарентност. Албанија и Косово ги делат предизвиците за корупција. Србија и Бугарија покажуваат подобрувања, додека Црна Гора и Босна и Херцеговина се борат со корупцијата.

Политички пејзаж:

Индекс на демократија: Резултатот на Македонија, означен како „недостаток“, одекнува и во анализите за Босна и Херцеговина. Албанија а и Косово исто така ја делат оваа ознака, додека Бугарија и Србија се „хибридни режими“. Црна Гора е „целосна демократија“.

Владеење на правото: Македонија се бори, а Албанија и Косово се соочуваат со слични предизвици. Србија и Бугарија покажуваат подобрување, додека Црна Гора води. Босна и Херцеговина заостанува.

Слобода на печатот: Македонија, Албанија и Босна и Херцеговина „не се слободни“, додека Косово е „делумно слободно“. Србија и Бугарија поминуваат подобро, а Црна Гора ужива во „слободниот“ печат.

Политичка стабилност: Македонија се соочува со се почести протести. Албанија и Косово се соочуваат со нестабилност, додека Србија и Бугарија остануваат релативно стабилни. Црна Гора ужива највисока стабилност, додека Босна и Херцеговина се бори со сложени структури и етнички тензии.

Економско и политичко поставување: Македонија во Западен Балкан

Македонија, заедно со земјите од Западен Балкан, помина комплексна посткомунистичка траекторија. Додека заедничките предизвици и регионалните влијанија се очигледни, се појавуваат различни економски и политички траектории.

Клучни сознанија:

Македонија се соочува со значителни предизвици, и економски и политички, во споредба со соседите. Напредокот е бавен и нерамномерен, поради корупцијата, слабото владеење на правото и нестабилноста како главни пречки. Соседните успешни приказни на Црна Гора и Бугарија нудат потенцијални лекции за Македонија. Оваа нијансирана споредба нуди широк преглед, поттикнувајќи понатамошно истражување за подлабоко разбирање на околностите на поединечните земји.

Заклучок: Итен повик за акција:

Пресудата е јасна – македонската демократија е пародија, сурова шега на елитите на сметка на нејзините граѓани. Ветувањата за напредок, идеалите за еднаквост и суштината на функционална држава се извртени во корист на неколку избрани групации. Трошоците се на товар на многумина, жртвувани на олтарот на политичката целисходност и економското среброљубие.

Но, ова не е ќор-сокак. Приказната за Македонија се уште се одвива. Одекнува незадоволството, а повиците за промени стануваат се погласни. Има време да се врати ветувањето за демократија, да се уништи пародијата и да се изгради нација каде што животите на граѓаните не се обична статистика, туку енергичниот пулс на едно просперитетно општество.

Ова не е само повик за акција; тоа е крик преточен во молба да се потсетиме, да се сметаме за одговорни и да бараме подобро и целиме повисоко. Нека следните избори бидат пресвртна точка, момент кога ќе ги отфрлиме оковите на апатијата и ќе ја прифатиме улогата на креатори на промени.

Јануари 2024

Авторот е Извршен директор на InSoK

„Културен геноцид на Ромите„ – Реакција до Министерството за култура до страна координаторот на МСТР, Зоран Димов

Во самата реакција до Министерството за Култура и министерката за култура Бисера Костадиновска-Стојчевска се вели:

Почитувана министерке ! 

 

Големиот македонски револуционер Гоце Делчев рекол: “Јас го разбирам светот како поле за културен натпревар меѓу народите“ и на тој начин во својата мисла, културата ја постави на највисокото и најзначајното ниво во светот, особено кога се работи за меѓусебен натпревар помеѓу народите.

Следствено на ова, а во контекст на Делчевата мисла, логично е да се поставуваат следните прашања: “Колку Ромите учествуваат во тој културен натпревар меѓу народите“? “Дали Ромите во Македонија имаат војска од културни војници кои ќе се натпреваруваат“? И трето, а сметам и најважно: “Дали на Ромите им се овозможува, воопшто да се натпреваруваат“?

За овогодинешната програма за финансирање проекти од национален интерес по одделни области и активности од културата за 2022 година, Министерството за култура издвои 1.053.000.000 денари односно 17 милиони и 122 илјади евра, што е за околу 1 милион евра повеќе од изминатата година.

Во овој буџет, се сместени и проекти за промоција и на ромската култура кои во целост не надминуваат буџет од 1.900.000 денари или околу 30.000 евра доделени на 13 апликанти.

 

Затоа Почитувана министерке во име на Мрежата за системски и трајни решенија за Ромската Заедница во РС Македонија и во име на културните работници од Ромската заедница во Република Северна Македонија, кој со децении наназад правата напори да ја промовираат културата на Ромската заедница во нашата држава ја испраќаме и оваа РЕАКЦИЈА до Вас, со мислење дека на овогодишните резултати од Министерството за Култура, дефинитивно ја „закопавте„ Ромската култура во државата.

Не би  сакале  да ги набориме сите испратени апликации од страна на културните работници на Ромската заедница на овогодишниот Конкурс , но мора да потенцираме дека многу од нив се со долгогодишна традиција и успешен континуитет, кој го рефлектираше мултикултурализмот во државата.

Голем дел од тие Аплицирани проекти се одржуваа со децении наназад и беа успешно спроведени и поддржани кои сега едноставно „згаснуваат„

Се прашуваме едно; Дали и Ромската заедница која плажа даноци и влегуваат во Буџетот на Република Северна Македонија и се двојат и во Министерството за Култура, тие средства служат за финансирање на проекти од културата само  за Македониците и Албанците?

На кој начин и по кои критериуми беше направена селекцијата и распределбата на тие средства?

На пресот напоменавте дека филтерот го поминаа 3.769 валидни пријави, а за поддршка на проектите ќе бидат издвоени над една милијарда денари. Предност и се дава на домашната „жива култура“ .

По се изгледа Ромската култура во нашата држава е „клинички мртва„!

Во име на Ромските културни работници, во име на Ромската заедница изразуваме негодување и реакција поповод објавените овогодишни резултати како и бараме:

  • Најургентна средба со Вас составена од мала делгација на културни работници од Ромската заедница
  • Пресипитување на сите пристигнати проекти од страна на Ромската заедница,и со членовите на Комисиите.
  • Филтрирање и образложение кои се тие недостатоци во тие проекти, за во иднина да не се повторуваат истите, при следните конкурси

 

Бараме оваа средба да се одржи во наскорешен рок – по можност уште во текот на утрешниот ден Петок 18.Февруари 2022 година.

 

Би сакале да не информирате и да добиеме повратен одговор во врска со оваа наша реакција, во спротивно же бидеме приморани да реагираме до сите останати релевантни домашни и странски институции, како и до Антикорупциската Комисија.

 

Со почит

Мрежа за системски и трајни решенија

За интеграција на Ромите во Р.С Македонија

Координатор

Зоран Димов

МРЕЖАТА ЗА СИСТЕМСКИ И ТРАЈНИ РЕШЕНИЈА

e-mail: Оваа е-адреса е заштитена од спамботови. Треба да ви е овозможено JavaScript за да ја видите.                                                           tel: +389 (0) 2 2656-901

 

Д Е М А Н Т

Почитувани,

Мрежата за системски и трајни решенија, организациите кои се дел од нејзе, (ХДЗР Месечина, Гостивар, ИнСоК – Скопје, Здружени за заштита на правата на Ромите – ЗЗПР, Штип,  Ромски бизнис информативен центар – РБИЦ Скопје, РОЖМ – Даја, Куманово, Ромско Јато – Битола, КХАМ - Делчево, Амбрела – Скопје)

Во целост го осудуваме настанот, за брутално, физичко малтретирање, на Г-дин, Игор Вцков во Струмица, и секој бруталенен и незаконско однесување кон било кого и во било кое место на територијата на Република Северна Македонија.

Ги повикуваме институциите, заради правда и мир, заради намалување на дезинформациите, заради намалување на штети кон заедницата на Роми, да го решат и да го обелоденат случајот со физичкото малтретирање на Г-дин, Игор Вцков

Мрежата за системски и трајни решенија и организациите погоре наведени, се оградуваат од изјавите, навредите, неоснованите обвинувања и говорот на Г-дин, Геге Демировски, објавувани на социјалните мрежи на 19.03.2021 год,

Слободата на изразување е Уставно право на секој граѓанин во Република Северна Македонија, но согласно наши искуства во работата, изразуваме сомневање дека, од порано Г-дин, Игор Вцков се декларирал како припадник на Ромската заедница, но  Мрежата за системски и трајни решенија, повторно потенцира дека ја осудува бруталноста.

Во комуникација со наши соработници во Струмица, ние изразуваме сомневање во вистинитоста на изјавата на Г-дин, Игор Вцков, дека полицијата и обезбедување на високи политички функционери се насочени со омраза и малтретирање на заедницата на Роми.

Ние во целост ја разбираме, тешката економска состојба на Г-дин, Игор Вцков, но не го разбираме неговото секојдневно барање на излез во апаратите на игрите на среќа.

Го повикуваме Г-дин, Геге Демировски, во иднина да говори во лично име, и во име на оние кои го овластиле да говори, но никако во име на сите припадници на заеницата на Роми, од причина што, ваквиот негов настап, нанесува навреда и штета на заедницата на Роми.

Од друга страна, го повикуваме Г-дин, Геге Демировски, токму заради доброто на заедницата на Роми на кој и самиот се повикува, да не ја злоупотребува заедницата на Роми, за свои лични и политички интереси и пазарање.

Доколку намерите на Г-дин, Геге Демировски, се искрени и насочени кон подобрување на животот, слободата и владеење на правото да се врати во Република Северна Македонија и да работи со останатите политички и граѓански НВО организации да работи за оние на кој тој се повикува од надвор.

Мрежата за системски и трајни решенија, продолжува да работи во насока на владеење на правото, еднаквоста пред Законот и учество во напорите за подобар живот на заедницата на Роми во Република Северна Македонија, а свесни дека овој пат никогаш не бил лесен, ниту едноставен.

 

Со почит,

 

23.03.2021 год,                                                                        Во име на организациите

С К О П Ј Е                                                                    на Мрежата за системски и трајни решенија

ФБ стасус на Јована Јаневска: Името ми е Идриз

Презимето ми е неважно, нечујно, незначајно, изгубено некаде помеѓу важноста на идентитетот и неважноста на моето лично постоење. Ниту сум го слушал, ниту пак некогаш сум го вежбал пишувањето на моето презиме.
Кому му е важно името кое го сакала мојата мајка или презимето, единственото нешто кое можел да ми го пружи татко ми?
Децата како мене се сенки во образовните институции, во здравствениот систем сме можеби и проблем. На сите други хартии сме само дел од една бројка, од една статистика, од една нецела целина наречена ранлива категорија. И тука има една вечна и исто толку долго закржлавена борба за наша инклузија, за наше вклучување во општеството. 
А ние сме толку присутни, пред вашите очи, под вашите нозе, во вашите раце.

Никогаш не сум припаѓал некому. Не сум имал семејство налик на семејствата од големите билборди на Скопје, од оние каде сите се среќни на заедничка празнична трпеза. Од раѓање и припаѓам на улицата. До душа и таа ми припаѓа мене. Никој преку неа не ме пренел држејќи ме за рака, велејќи ми да внимавам гледајќи лево, па гледајќи десно. Никој не ми го објаснил значењето на боите на семафорот. 
Се научив сам. 
Дека црвеното светло е за борба, а зеленото за повлекување.

Сите квартови се мои. Сите ќошеви во кои се кријам од силеџии, сите мостови под кои во џебови ја кријам вашата милостина, сите раскрсници на кои ви свирам, удирајќи по тарабуката со последните сили, гладот и студот. 
Но, ние ромите плачеме низ насмев. 
Нашата тага не е како вашата. 
Нашата тага е силна, борбена, музикална. Нашата тага е уметност.
Нашата тага е само наша.

Имам многу другари. Најголемиот дел од нив се кучиња со кои го делам денот и лебот, ноќта и улицата. Никогаш не ме напуштаат. Понекогаш заедно бегаме од дождот, понекогаш јадеме ѓевреци во паркот.

Вашата љубов е дволична. Вашата љубов има двојни стандарди. Вие не љубите, вие лажете. Тврдите дека ги сакате децата, поддржувате детски амбасади и здруженија за детски права, а ги газите децата роми кои ви стојат на патот во автобусот. Не седнувате до нас, не ги допирате металните држачи кои ги допреле нашите раце. Плачете на приказната за девојчето со кибритчињата, а ги игнорирате девојчињата-роми чии смрзнати рачиња ве влечат за капутот. Се сликате со дебелите чичковци на плоштадот облечени во костимот на Дедо Мраз, кои го галат вашето дете, а ги шутираат моите другари.

Би ви се извинил за грешките кои се повеќе туѓи и системски одколку мои. 
Ние децата грешиме зарем не?
Но, чинам вашата попустливост за нас е затегната.
Колку пати ме исфрливте од автобусот затоа што немав билет?
Зошто не ги исфрлате и децата кои се возат со сопствената мајка, кои исто така не плаќаат за возењето?
Колку пати добив ќотек кога сакав скришум да влезам во вашиот локал, да продадам паломи или влажни марамици и притоа накратко да се згреам сред декемвриска ноќ?
Ги тепате ли и децата кога на организиран хепенинг пробуваат да ви продадат нешто за ситни парички?
И зошто децата во светот заспиваат во десет часот, а јас буден ви свирам до два по полноќ, како би ја стишил гладта која не ми дава да заспијам?

Понекогаш сакам да знам што очекувате од нас.
Посакувате ли да сме невидливи?
Сакате ли да се однесуваме прописно и правилно?
Ни дадовте ли шанса за тоа?
Не научивте ли што значи сигурност, што значи топлина, што значи внимание, а што љубезност?
Освен живеење со стравот од вашиот поглед кој омаловажува и плаши, не можев да научам многу. 

Името ми е Идриз.
Душата ми е ромска. Ја раздавам низ насмев.
На коскиве носам печати од туѓи ѓонови.
Јакнава не е моја.
Во очиве носам итрина, искалена и препечена. Вие ја нарекувате улична, јас ја викам опстанок.
Во градиве носам срце кое чувствува, исто како вашето, исто како на секое ромче кое утре ќе ви го побара остатокот од еклерот или десетте денари.
Името ми е Идриз,
презимето ми е неважно.

Посветено на детето кое беше претепано од страна на тројца возрасни мажи во центарот на Скопје.
Посветено на детето кое беше претепано во автобусот дваесет и два од страна на стара жена.
Посветено на сите дечиња чии права не постојат за да би биле нарушени

 

Link: https://www.facebook.com/notes/%D1%98%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%98%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0/%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE-%D0%BC%D0%B8-%D0%B5-%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%B7/3169039629792009/

 

FaLang translation system by Faboba

Од 5 Ноември 2022 достапен документарниот филм на СП БТР „Небо, Точак, Земја„ на Max TV и Max TV GO со пребарување –Видеотека

Сакам да речам

6-to Romano Čhavorikanoo muzikakoro festivali 
„Čhavorikano Suno 2022“ – SP BTR

6-ти Ромски Детски музички фестивал
„Детски Сон 2022„ – СП БТР

6th Romani Children's Music Festival
"Children's Dream 2022" - SP BTR

Momentalno Online

Имаме присутни 45 посетители кои го читаат ROMATIMES.NEWS

o Vakti

 booked.net

Најпопуларни

Golden Wheel - Entry Application Form

Flag Counter

Нашиот бројач брои од 13.01.2019
Брои исти посетители од кои земји го гледаат нашиот портал
Најдоле има вкупно колку е посетен порталот